Blokada AE/AF: kiedy i jak blokować ostrość i ekspozycję w aparatach i telefonach

Światło i ostrość to fundamentalne elementy każdej udanej fotografii. Wielokrotnie jednak automatyczne ustawienia aparatu czy smartfona nie są w stanie idealnie oddać naszej wizji, zwłaszcza w trudnych warunkach oświetleniowych czy przy kreatywnym kadrowaniu. Właśnie wtedy z pomocą przychodzi blokada ekspozycji i ostrości – funkcja, która choć często niedoceniana, potrafi znacząco podnieść jakość Twoich zdjęć.

Ten artykuł to kompleksowy przewodnik po blokadzie AE/AF, skierowany zarówno do początkujących entuzjastów fotografii, jak i tych, którzy chcą lepiej wykorzystać możliwości swojego sprzętu. Dowiesz się, czym dokładnie jest ta funkcja, kiedy i w jaki sposób ją aktywować, a także jak unikać typowych błędów, by zawsze cieszyć się perfekcyjnie naświetlonymi i ostrymi kadrami.

Przygotuj się na zgłębienie tajników kontroli nad światłem i punktem skupienia, które otworzą przed Tobą nowe możliwości w świecie fotografii. Niezależnie od tego, czy używasz zaawansowanej lustrzanki, bezlusterkowca, czy po prostu swojego smartfona, opanowanie blokady AE/AF to klucz do świadomego tworzenia zdjęć.

Czym jest blokada AE/AF i kiedy ją stosować?

Blokada AE/AF to niezwykle przydatna funkcja, która pozwala na jednoczesne zamrożenie zarówno ostrości (AF – Autofocus), jak i ekspozycji (AE – Auto Exposure) w wybranym momencie. Dzięki niej możesz precyzyjnie ustalić, co ma być ostre i jak jasno ma być naświetlone, niezależnie od późniejszej zmiany kadru. To Twoje narzędzie do przejęcia kontroli nad kluczowymi parametrami obrazu, gdy automatyka aparatu czy telefonu może się mylić.

Jej stosowanie jest szczególnie uzasadnione w sytuacjach, gdy automatyczny pomiar światła lub ustawianie ostrości mogą wprowadzać w błąd. Doskonałym przykładem jest fotografowanie pod światło (tzw. backlight), gdzie główny obiekt może wyjść niedoświetlony. Blokując ekspozycję na jaśniejszym tle lub na obiekcie, zyskujesz pewność, że naświetlenie będzie zgodne z Twoją intencją. Podobnie jest przy scenach o dużym kontraście, gdzie aparat może mieć problem z uśrednieniem jasności, co często prowadzi do przepaleń lub niedoświetleń.

Warto zaznaczyć, że w zależności od producenta i modelu aparatu, blokada może działać nieco inaczej. Często spotykamy oznaczenia takie jak AE-L (Auto Exposure Lock) i AF-L (Autofocus Lock), które mogą być realizowane za pomocą osobnych przycisków lub jednego, wspólnego AEL/AFL. Pamiętaj, że w niektórych systemach blokada jednoczesna może ograniczać jedną z funkcji – na przykład, po zablokowaniu ostrości i ekspozycji, późniejsze przekomponowanie kadru może zmienić jedynie ostrość, a ekspozycja pozostanie zablokowana.

Główna przydatność blokady objawia się w możliwości rekomponowania kadru po zablokowaniu. Możesz ustawić ostrość i ekspozycję na kluczowym elemencie sceny, a następnie swobodnie przestawić aparat, aby uzyskać pożądaną kompozycję, nie tracąc kontroli nad parametrami. Jest to również cenna technika przy wykonywaniu zdjęć z bracketingiem ekspozycji, gdzie chcesz mieć pewność, że każda klatka ma taką samą ostrość, a zmienia się jedynie naświetlenie.

Jak włączyć blokadę AE/AF na aparatach i smartfonach?

Aktywacja blokady AE/AF różni się w zależności od urządzenia, ale jej podstawowe mechanizmy są intuicyjne i zaprojektowane tak, aby umożliwić szybką kontrolę nad procesem fotografowania. Zrozumienie, jak to zrobić na Twoim sprzęcie, to pierwszy krok do świadomej fotografii.

W aparatach cyfrowych

W większości aparatów cyfrowych, takich jak lustrzanki czy bezlusterkowce, blokada ostrości i ekspozycji jest dostępna za pomocą dedykowanego przycisku. Najczęściej jest to fizyczny przycisk oznaczony jako AEL/AFL (Auto Exposure Lock / Autofocus Lock) lub, rzadziej, osobne przyciski AE-L i AF-L. Zazwyczaj znajduje się on w zasięgu kciuka, na tylnej ściance korpusu. Po naciśnięciu i przytrzymaniu tego przycisku, zarówno ostrość, jak i ekspozycja zostają zablokowane na punkcie, na który aparat był skierowany w momencie aktywacji.

Inną powszechną metodą, szczególnie dla samej ostrości (AF-L), jest spust migawki wciśnięty do połowy. Wiele aparatów domyślnie blokuje ostrość po wciśnięciu spustu do połowy, co pozwala na rekomponowanie kadru. Niekiedy również ekspozycja jest blokowana w ten sposób, jednak zazwyczaj tylko w trybach priorytetu przysłony (Av/A) lub czasu (Tv/S). Warto sprawdzić ustawienia swojego aparatu, ponieważ często można przypisać funkcję blokady do różnych przycisków.

W smartfonach

W smartfonach proces ten jest zazwyczaj jeszcze prostszy i opiera się na interfejsie dotykowym. Aby aktywować blokadę AE/AF, wystarczy dłużej przytrzymać palec na ekranie w miejscu, które chcesz naświetlić i wyostrzyć. Po kilku sekundach (czas ten może się różnić między modelami) na ekranie pojawi się żółte oznaczenie, często z napisem „AE/AF LOCK” lub ikoną kłódki, co sygnalizuje zablokowanie parametrów. Jest to niezwykle wygodne w sytuacjach, gdy chcemy szybko zareagować na zmieniające się światło lub ruch obiektu.

Funkcje rozszerzone

W niektórych bardziej zaawansowanych aplikacjach fotograficznych na smartfony lub w profesjonalnych aparatach, możesz mieć możliwość zablokowania tylko ekspozycji (AE-L) lub tylko ostrości (AF-L) oddzielnie. To daje Ci większą elastyczność i kontrolę, pozwalając na precyzyjne dopasowanie ustawień do konkretnej sceny. Ważne jest, aby pamiętać, że sposób działania blokady może różnić się między producentami (np. Canon, Nikon, Sony, Fuji mają swoje niuanse), dlatego zawsze warto zapoznać się z instrukcją obsługi swojego sprzętu.

Kiedy blokada nie jest pełna?

Należy mieć świadomość, że w niektórych modelach, zwłaszcza tych prostszych, blokada AE/AF może w rzeczywistości dotyczyć tylko jednego z parametrów, np. tylko ekspozycji, pozostawiając ostrość w trybie ciągłym, lub odwrotnie. Zawsze zweryfikuj działanie funkcji w praktyce, aby uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek.

Poniższa tabela przedstawia metody aktywacji blokady AE/AF w różnych typach urządzeń:

Urządzenie	Metoda aktywacji	Potwierdzenie blokady	Uwagi
Aparat cyfrowy (lustrzanka/bezlusterkowiec)	Fizyczny przycisk AEL/AFL (lub AE-L / AF-L)	Zazwyczaj ikonka kłódki w wizjerze/na ekranie	Możliwość konfiguracji przycisków w menu
Smartfon (iOS/Android)	Długie przytrzymanie palca na ekranie w wybranym punkcie	Żółte oznaczenie „AE/AF LOCK” lub ikona kłódki	Dostępne w natywnej aplikacji aparatu
Niektóre starsze aparaty	Pół-spust migawki (tylko AF, czasem AE)	Brak specyficznego symbolu dla ekspozycji	Ekspozycja może być blokowana tylko w niektórych trybach

Blokada AE/AF w wideo – co warto wiedzieć?

Nagrywanie wideo to zupełnie inny świat niż fotografia, a zastosowanie blokady AE/AF w tym kontekście wymaga szczególnej uwagi. O ile w fotografii statycznej zamrożenie parametrów jest często pożądane, o tyle w dynamicznym materiale filmowym może ono przynieść więcej szkody niż pożytku.

Efekty niepożądane w dynamicznych scenach

Jednym z głównych problemów jest to, że zablokowanie ekspozycji i ostrości na początku ujęcia może całkowicie zepsuć balans wizualny i płynność w scenach, gdzie światło się zmienia lub obiekt się porusza. Jeśli nagrywasz ruch, np. przechodzącego człowieka, a na początku zablokowałeś ostrość na jego twarzy, a potem przesunął się na ciemniejsze tło, nagle cała scena może stać się niedoświetlona lub przeostrzona w innym punkcie. Powoduje to nienaturalne, szarpane zmiany jasności i rozmycie obrazu, które dla oka widza są bardzo irytujące.

Zastosowanie w wideo i test z histogramem

Dlatego zasadą jest, że podczas dynamicznego ruchu kamerą czy obiektów w kadrze, blokada AE/AF powinna być zazwyczaj wyłączona. Domyślne działanie automatyki, która na bieżąco dostosowuje ostrość i ekspozycję, zazwyczaj sprawdzi się lepiej. Istnieją jednak wyjątki – jeśli nagrywasz statyczny wywiad, gdzie kamera stoi w miejscu, a obiekt jest w stałym oświetleniu, blokada może być użyteczna do utrzymania stałych parametrów. Zawsze jednak przed rozpoczęciem nagrywania warto wykonać krótki test i obserwować histogram na ekranie podglądu. Jeśli jego rozkład jest stabilny, oznacza to, że ekspozycja jest stała.

Telefony a śledzenie ostrości

W smartfonach, choć długie przytrzymanie ekranu aktywuje blokadę, często wiąże się to również z ograniczeniem funkcji śledzenia ostrości. Jeśli włączysz blokadę na twarzy osoby, a ta osoba zacznie się poruszać, telefon nie będzie automatycznie przeostrzała na nią, co w przypadku dynamicznych ujęć może prowadzić do nieostrych momentów. Warto to przetestować na swoim modelu telefonu, ponieważ oprogramowanie wciąż jest rozwijane i niektóre nowsze modele mogą oferować bardziej zaawansowane tryby blokady wideo, które nadal pozwalają na pewien stopień śledzenia.

Najczęstsze błędy przy użyciu blokady AE/AF i jak ich unikać?

Blokada AE/AF to potężne narzędzie, ale jak każde, wymaga świadomego stosowania. Niewłaściwe użycie może przynieść więcej szkody niż pożytku, prowadząc do zepsutych zdjęć. Poniżej przedstawiamy najczęstsze błędy i praktyczne wskazówki, jak ich unikać.

• Zbyt długie blokowanie: Jednym z najpowszechniejszych błędów jest zablokowanie ostrości i ekspozycji, a następnie zapomnienie o tej blokadzie. Jeśli zmienisz scenerię, przesuniesz się w inne miejsce lub warunki oświetleniowe ulegną zmianie, zablokowane parametry mogą już nie być odpowiednie. W rezultacie zdjęcia mogą być niedoświetlone, prześwietlone lub nieostre.
• Brak resetu po zmianie scenerii: Ściśle związane z poprzednim punktem – wielu fotografów zapomina o konieczności odblokowania lub ponownego ustawienia blokady, gdy zmienia się scena. To kluczowe, aby adaptować się do nowych warunków.
• Używanie w trybie AF-C (ciągły autofokus): W aparatach cyfrowych blokada AF-L (często połączona z AE-L) zazwyczaj blokuje ostrość w trybie pojedynczego autofokusa (AF-S). Próba użycia jej w trybie AF-C (Continuous Autofocus), przeznaczonym do śledzenia ruchomych obiektów, często prowadzi do konfliktu. Aparat może próbować nadal śledzić obiekt, ignorując blokadę, lub blokada będzie działać tylko chwilowo, co wprowadzi niekonsekwencje w ostrości.
• Nieświadome blokowanie ekspozycji: Czasami, gdy aparat ma przypisaną blokadę ekspozycji do pół-spustu migawki, możemy nieświadomie zablokować ekspozycję w niewłaściwym momencie, zanim jeszcze skomponujemy idealnie kadr. Ważne jest, aby wiedzieć, czy i jak nasz aparat reaguje na pół-spust.

Aby uniknąć tych pułapek, kluczowa jest zasada: odblokowuj lub resetuj blokadę AE/AF zawsze po zmianie sceny, kierunku światła, czy kompozycji. Traktuj blokadę jako narzędzie do konkretnego ujęcia, a nie domyślne ustawienie. W smartfonach oznacza to ponowne dotknięcie ekranu, by usunąć żółty symbol „AE/AF LOCK”. W aparatach zazwyczaj wystarczy zwolnić przycisk lub ponownie nacisnąć go, aby odblokować parametry. Praktyka czyni mistrza – im częściej będziesz świadomie korzystać z tej funkcji, tym szybciej wejdzie Ci ona w krew i stanie się intuicyjną częścią Twojego procesu fotografowania.

Kiedy lepiej blokować ostrość, a kiedy ekspozycję?

Rozróżnienie, kiedy zablokować samą ostrość (AF-L), a kiedy samą ekspozycję (AE-L), jest kluczowe dla precyzyjnej kontroli nad zdjęciem. Choć często są one blokowane jednocześnie, istnieją scenariusze, w których skupienie się tylko na jednym parametrze daje lepsze rezultaty.

Blokada ostrości (AF-L)

Blokowanie samej ostrości jest idealne, gdy obiekt, na którym nam zależy, nie zmienia swojej pozycji w kadrze, ale Ty chcesz przekomponować zdjęcie. Typowym przykładem jest portret. Ustawiasz ostrość na oczach modela, blokujesz ją (np. poprzez pół-spust migawki lub przycisk AF-L), a następnie swobodnie zmieniasz kadr, aby umieścić modela zgodnie z zasadami kompozycji (np. w punkcie trójpodziału). Masz pewność, że najważniejszy element zdjęcia – oczy – pozostanie ostry, niezależnie od finalnego ułożenia. Jest to również użyteczne w makrofotografii, gdzie precyzyjna ostrość jest kluczowa, a drobne ruchy aparatu mogłyby ją zmienić.

Blokada ekspozycji (AE-L)

Blokowanie ekspozycji (AE-L) jest nieocenione w sytuacjach, gdy światło w kadrze jest zmienne lub kontrastowe, ale chcesz utrzymać stałe naświetlenie dla kluczowego elementu. Klasycznym przykładem jest fotografowanie pod światło (backlight). Aby obiekt nie wyszedł jako ciemna sylwetka, należy zmierzyć ekspozycję na jaśniejszym obszarze kadru (np. na twarzy obiektu), zablokować ją, a następnie przekomponować zdjęcie. Dzięki temu unikniesz prześwietlenia tła i niedoświetlenia obiektu.

Podobnie w scenach o wysokim kontraście, takich jak wnętrza z oknami, gdzie światło z zewnątrz jest znacznie jaśniejsze niż w pomieszczeniu. Blokując ekspozycję na średnich tonach wewnątrz, możesz kontrolować, co jest dla Ciebie ważniejsze – detale w cieniach, czy nieprzepalone jasne obszary. Blokada ekspozycji jest również pomocna, gdy fotografujesz serię zdjęć w stałych warunkach oświetleniowych, ale z drobnymi zmianami kompozycji – gwarantuje to spójność jasności wszystkich fotografii.

Pamiętaj, że w wielu przypadkach użycie wspólnej blokady AE/AF jest najbardziej efektywne, jednak świadomość możliwości rozdzielenia tych funkcji pozwala na jeszcze większą kontrolę i kreatywność w trudnych warunkach.

Jak praktycznie używać blokady AE/AF w różnych scenariuszach?

Teoria to jedno, ale prawdziwa magia blokady AE/AF ujawnia się w praktyce. Opanowanie jej w różnych scenariuszach fotograficznych znacząco podniesie jakość Twoich zdjęć.

Portrety i kreatywne kadrowanie

W fotografii portretowej blokada ostrości jest Twoim najlepszym przyjacielem, gdy chcesz zastosować technikę „focus-recompose”. Zamiast umieszczać główny punkt ostrości aparatu dokładnie na oku modela, co często wymagałoby trzymania modelu centralnie w kadrze, możesz postąpić inaczej. Ustaw ostrość na bliższym oku modela, zablokuj ją (np. pół-spustem lub przyciskiem AF-L), a następnie delikatnie przesuwaj aparat, aby umieścić modela poza centrum kadru, np. na jednym z punktów trójpodziału. Dopiero wtedy wciśnij spust migawki do końca. Dzięki temu uzyskasz ostry obraz tam, gdzie chcesz, jednocześnie zachowując swobodę kompozycji. To daje znacznie bardziej dynamiczne i interesujące kadry niż sztywne centrowanie obiektu.

Krajobrazy i zróżnicowane oświetlenie

Krajobrazy często charakteryzują się bardzo zmiennym oświetleniem, od jasnego nieba po głębokie cienie na pierwszym planie. Tutaj blokada ekspozycji (AE-L) jest niezastąpiona. Zamiast pozwolić aparatowi uśrednić ekspozycję dla całej sceny, co często prowadzi do przepalonych jasnych partii nieba lub niedoświetlonych cieni, ustaw ekspozycję dla jasnych tonów. Skieruj aparat na najjaśniejszy, ale ważny obszar sceny (np. jasne chmury), zablokuj ekspozycję, a następnie przekomponuj kadr. Alternatywnie, możesz zmierzyć ekspozycję na średnich tonach, aby uniknąć skrajności. Pamiętaj, że w skrajnie kontrastowych scenach blokada może być pierwszym krokiem do wykonania zdjęć z bracketingiem ekspozycji, które potem połączysz w jedno zdjęcie HDR.

Fotografia sportowa i dynamiczne ujęcia

W fotografii sportowej i dynamicznych ujęciach, gdzie obiekty szybko zmieniają swoją pozycję, zazwyczaj używa się trybu AF-C (ciągły autofokus). W takich sytuacjach bezpośrednia blokada AF-L nie jest zalecana, ponieważ zablokowałaby ona ostrość w jednym punkcie, uniemożliwiając śledzenie ruchu. Jednakże, blokada ekspozycji (AE-L) może być przydatna. Jeśli sportowiec porusza się po boisku o równomiernym oświetleniu, ale co jakiś czas wbiega w cień lub pod słońce, możesz zablokować ekspozycję w optymalnym punkcie, aby zapewnić spójne naświetlenie przez całą serię ujęć, niezależnie od lokalnych zmian światła. To zapobiegnie nagłym zmianom jasności w serii zdjęć.

Ujęcia nocne i trudne warunki

Podczas fotografowania w nocy lub w innych trudnych warunkach oświetleniowych, automatyczne systemy pomiaru światła mogą być mylące. Aparat może próbować rozjaśnić całą scenę, co prowadzi do zbyt jasnych świateł i utraty atmosfery. W takich przypadkach ostrożne użycie metering i blokady ekspozycji jest kluczowe. Zmierz światło na konkretnym, istotnym elemencie sceny (np. latarni, oświetlonym budynku), zablokuj ekspozycję, a następnie przekomponuj kadr, aby uzyskać pożądany efekt – często ciemniejsze tło, które podkreśla główne światła. W ten sposób masz pełną kontrolę nad nastrojem i naświetleniem obrazu.

Różnice między blokadą w telefonie a w aparacie?

Chociaż idea blokady AE/AF jest taka sama w obu typach urządzeń, sposoby jej aktywacji, sygnalizacji i zachowania różnią się, co wynika z odmiennej budowy i przeznaczenia smartfonów oraz aparatów cyfrowych. Zrozumienie tych niuansów pomoże Ci efektywniej korzystać z tej funkcji na każdym sprzęcie.

Interfejs: dotykowy vs fizyczny

Najbardziej widoczną różnicą jest interfejs. W aparatach cyfrowych (lustrzankach, bezlusterkowcach) blokada AE/AF jest zazwyczaj aktywowana za pomocą fizycznego przycisku, często oznaczonego jako AEL/AFL. Jego umiejscowienie jest ergonomiczne, co pozwala na szybkie i instynktowne użycie bez odrywania oka od wizjera czy patrzenia na ekran. Taka metoda jest niezwykle efektywna w dynamicznych sytuacjach, gdy liczy się każda sekunda.

Z kolei w smartfonach, ze względu na dominację ekranu dotykowego, blokada jest aktywowana długim naciśnięciem palca na wybranym fragmencie ekranu. Jest to intuicyjne, ale wymaga skupienia na ekranie, co może być mniej wygodne w niektórych warunkach. Ta metoda sprawia, że interakcja z telefonem jest bardziej płynna, ale mniej taktyczna.

Skróty i wizualna sygnalizacja

Po aktywacji blokady, smartfony zazwyczaj wyświetlają na ekranie wyraźny, żółty symbol „AE/AF LOCK” lub ikonę kłódki w miejscu zablokowania. Jest to bardzo czytelna informacja zwrotna. W aparatach cyfrowych sygnalizacja może być bardziej subtelna – często jest to mała ikona kłódki widoczna w wizjerze, na górnym wyświetlaczu lub na ekranie LCD, co wymaga nieco więcej uwagi.

Wideo i śledzenie

Różnice są również widoczne w trybie wideo. Jak wspomniano wcześniej, w telefonach blokada AE/AF w wideo często oznacza ograniczenie lub całkowite wyłączenie automatycznego śledzenia ostrości. Oznacza to, że po zablokowaniu ostrości na obiekcie, jeśli ten się poruszy, pozostanie on rozmyty. W aparatach, zwłaszcza tych z zaawansowanymi systemami autofokusa, możliwe jest często zablokowanie ekspozycji (AE-L) przy jednoczesnym pozostawieniu aktywnego ciągłego autofokusa (AF-C), co pozwala na płynne śledzenie ostrości przy zachowaniu stałego naświetlenia.

AEL/AFL vs AF-L

Wiele aparatów oferuje precyzyjne oddzielenie funkcji AE-L i AF-L, co daje fotografowi pełną kontrolę nad każdym z parametrów. W smartfonach, blokada jest niemal zawsze łączona – „AE/AF LOCK” zamraża oba parametry jednocześnie. Chociaż niektóre zaawansowane aplikacje mogą oferować rozdzielenie tych funkcji, nie jest to standardem w natywnych aplikacjach. Ta unifikacja w telefonach upraszcza proces dla przeciętnego użytkownika, ale ogranicza elastyczność w bardziej skomplikowanych scenariuszach.

FAQ: najczęściej zadawane pytania o blokadę AE/AF

Blokada AE/AF to funkcja, która często rodzi wiele pytań. Oto odpowiedzi na te najczęściej zadawane, które pomogą Ci w pełni wykorzystać jej potencjał.

Czy blokada pozostaje aktywna po wyłączeniu aparatu/telefonu?

Zazwyczaj nie. W większości aparatów i smartfonów, blokada AE/AF jest funkcją tymczasową i resetuje się po wyłączeniu urządzenia lub nawet po wyjściu z trybu aparatu/aplikacji aparatu. Jest to zabezpieczenie, aby nie zapomnieć o aktywnych ustawieniach, które mogłyby zepsuć kolejne zdjęcia.

Czy blokada AE/AF wpływa na balans bieli?

Nie bezpośrednio. Blokada AE/AF dotyczy ostrości i ekspozycji (jasności zdjęcia), a nie balansu bieli (kolorystyki). Balans bieli jest niezależnym ustawieniem, choć warunki oświetleniowe, które skłaniają do użycia blokady ekspozycji, mogą również wymagać ręcznego dostosowania balansu bieli, aby kolory były naturalne.

Czy trzeba resetować blokadę po każdym zdjęciu?

Niekoniecznie po każdym zdjęciu, ale zdecydowanie po każdej istotnej zmianie sceny, oświetlenia lub kompozycji. Jeśli fotografujesz serię zdjęć w identycznych warunkach, blokada może pozostać aktywna. Jednak jeśli zmieniasz kąt, przesuwasz się, lub obiekt się rusza, zaleca się odblokowanie i ponowne zablokowanie, aby zapewnić optymalne parametry dla nowego kadru.

Czy blokada AE/AF działa w trybie automatycznym (zielona ramka)?

W większości aparatów, w pełni automatycznych trybach (często oznaczonych zieloną ramką lub jako „Auto”) blokada AE/AF może być niedostępna lub jej działanie może być ograniczone. Tryby automatyczne mają za zadanie maksymalnie uprościć fotografowanie, więc nie oferują zazwyczaj ręcznej kontroli nad tymi zaawansowanymi funkcjami. Aby skorzystać z blokady AE/AF, często trzeba przełączyć aparat w tryb programowy (P), priorytetu przysłony (Av/A), priorytetu czasu (Tv/S) lub tryb manualny (M). W smartfonach jest to zazwyczaj dostępne również w trybie automatycznym.